Dydd Mercher 22: Atebion Sy’n Seiliedig ar Natur

Bob dydd roedd gennym ddigonedd o weithgareddau i ymuno â nhw gartref ac ar-lein, gan gynnwys digwyddiadau i blant a theuluoedd, a thrafodaethau byw gyda’r rhai sy’n gwneud gwahaniaeth i ddyfodol Cymru.

Mae ein holl lawr-lwythiadau ar gael o hyd, a recordiwyd ein sesiynau byw ac maent ar gael i’w gwylio ar YouTube. Cliciwch ar y botymau wrth ymyl teitl y sesiwn i gael mynediad atynt.

10.00am: Neges o Groeso gan Iolo Williams

Biog-IoloWilliams

Mae Iolo Williams yn sylwebydd natur a chyflwynydd teledu o Gymru, sy’n fwyaf adnabyddus am ei sioeau natur ar y BBC ac S4C, gan weithio yn Gymraeg (ei iaith gyntaf) a Saesneg.

10.15am: Blog Fideo – Ffermio a Byd Natur

O’r mynydd i’r dolydd, gall ffermdir fod yn wych ar gyfer bywyd gwyllt a darparu nifer o fuddiannau amgylcheddol. Ymuwch â Rhys Evans wrth iddo gymryd golwg ar rhai o’r nwyddau cyhoeddus a’r hyn all natur ei gynnig ar y fferm deuluol yn Rhyd-y-main, Meirionnydd.

10.30am: Fideo – Mae Bioamrywiaeth yn Golygu Busnes  

Gweledigaeth Ymddiriedolaethau Natur Cymru ar gyfer Tirwedd Fyw Ystâd Ddiwydiannol Wrecsam a sut mae’n helpu busnesau, gweithwyr, cymunedau a bywyd gwyllt i ffynnu.

11.00-12.00pm: Trafodaeth Fyw: Coedwig Genedlaethol Cymru

Ym mis Mawrth eleni amlinellodd Llywodraeth Cymru gynlluniau uchelgeisiol i greu Coedwig Genedlaethol, rhwydwaith ecolegol cysylltiedig o goetir sy’n rhedeg ledled Cymru, a fydd yn chwarae rhan bwysig wrth amddiffyn natur a mynd i’r afael â cholli bioamrywiaeth. Bydd y sesiwn hon yn cael ei chyflwyno gan y Gweinidog Lesley Griffiths MS, a bydd rhai o’r bobl allweddol sy’n ymwneud â Coed Cadw, CONFOR a Llais y Goedwig yn amlinellu eu gweledigaeth o sut y gall hyn helpu i ddarparu atebion sy’n seiliedig ar natur.

Biog-NatalieButtris

Mae Cadeirydd Ymddiriedolaeth Coetir Coed Cadw, Natalie Buttriss, wedi treulio’r rhan fwyaf o’i bywyd gwaith yn y sector elusennau amgylcheddol. Cyn hynny, roedd Natalie yn Brif Swyddog Gweithredol yn Ymddiriedolaeth Bywyd Gwyllt Vincent, yn Ddirprwy Brif Weithredwr/Pennaeth Marchnata yn Ymddiriedolaeth Bywyd Gwyllt Swydd Gaerloyw ac yn Rheolwr Cysylltiadau Corfforaethol ar gyfer Sustrans. Yn ei hamser hamdden mae’n mwynhau cerdded bryniau, llwybrau a gwarchodfeydd natur Cymru.

Biog-LesleyGriffiths

Lesley Griffiths MS
Lesley Griffiths is the Minister for Environment, Energy and Rural Affairs. She was elected to the National Assembly for Wales in May 2007 and has served in several ministerial roles since then, taking up her current role in 2018. Outside of politics, her main hobbies are music, walking and watching Wrexham Football Club.

Biog-AnthonyGeddes

Anthony Geddes, Rheolwr Cenedlaethol Confor yng Nghymru. Gweithiwr proffesiynol cynaliadwyedd gyda 15 mlynedd o brofiad yn y diwydiannau buddsoddi, ailgylchu pren ac ynni adnewyddadwy, gan ddod i sylweddoli bod angen i amgylcheddwyr, addysgwyr ac economegwyr gydfodoli. Ei nod yw datblygu cyflenwad pren cynhyrchiol cynaliadwy yng Nghymru.

Biog-MariaWilding

Maria Wilding, Llais y Goedwig. Mae Maria yn rheolwr prosiect gyda 25 mlynedd o brofiad mewn coedwigaeth gymunedol, cefnogaeth trydydd sector a datblygu menter gymdeithasol.

Biog-ChrisMatts

Mae Chris Matts yn rheoli coedlannau Coed Cadw ar draws De a Gorllewin Cymru. Fe reolodd safle creu coetir Coed Cadw ar gyfer i nodi canmlwyddiant y Rhyfel Byd Cyntaf, coedlan newydd £1.2m, 130 erw yn Sir Gâr. Bellach yn rheoli Coed Brynau, ger Castell Nedd, safle creu coetir mwyaf erioed y mudiad yng Nghymru ac yn safle Plant! lle lansiwyd prosiect y Goedwig Genedlaethol ym mis Mawrth.

12.00pm: Blog – Atebion Seiliedig ar Natur

Natur yw allwedd wrth fynd i’r afael â’r sialensiau mawr.
Beth yw atebion seiliedig ar natur, a sut allan nhw help datrys rhai o’r sialensiau rydyn ni’n eu hwynebu?

12.10pm: Blog Fideo – Ffermio a Byd Natur: Gweundir Gwych

Gall ucheldiroedd Cymru gynnig llawer – yn ogystal â chynhyrchu bwyd, gallant roi cartref i fywyd gwyllt, storio carbon ac helpu atal llifogydd. Ymunwch â Rhys ar fynydd y fferm deuluol er mwyn dysgu mwy am yr amrywiaeth o fuddiannau mae’n ei gynnig!

12.15pm: Fideo – Prosiect adfer morwellt

Y llynedd lansiodd Sky Ocean Rescue, WWF a Phrifysgol Abertawe brosiect adfer morwellt i helpu’r cynefin pwysig hwn i ffynnu unwaith eto. Dros Haf 2019 casglwyd miliwn o hadau o ddolydd presennol o amgylch Ynysoedd Prydain, gan gynnwys Porth Dinllaen yn Llŷn gan grŵp o wirfoddolwyr dan arweiniad Prifysgol Abertawe a’u plannu oddi ar arfordir Sir Benfro ym mis Mawrth eleni – lle maent yn parhau i dyfu.

Ymunwch â Chris Clark i ddysgu mwy am sut y gall y dull ‘Mae Llai yn Fwy’ helpu i gyflawni model busnes mwy proffidiol a gwytnach ar gyfer ffermio ochr yn ochr ag amgylchedd naturiol ffyniannus. Yn seiliedig ar ei wybodaeth a’i brofiad helaeth, bydd Chris yn cyflwyno camau ymarferol ar sut i wella proffidioldeb busnesau fferm yr ucheldir mewn ymateb i gynigion i ddileu taliadau uniongyrchol yn raddol. Mae’r dull hwn yn cynnig y fantais ychwanegol greu buddion amgylcheddol. Bydd Gethin Owen esbonio, o’i brofiad personol e, sut yr oedd mabwysiadu’r mesurau a ddisgrifiwyd gan Chris yn fuddiol i’w fusnes fferm yng Ngogledd Cymru.

Cadeirir gan Arfon Williams, RSPB Cymru

Biog-Arfon

Arfon Williams yw Pennaeth Polisi Tir a Môr RSPB Cymru.  Arferai weithio i Lywodraeth Cymru yn dylunio cynlluniau amaeth-amgylcheddol ac mae’n dod o gefndir ffermio yng nghanolbarth Cymru.

Biog-ChrisClark

Mae Chris Clark gyda’i wraig Fiona, yn berchen ar ac yn rheoli Fferm Nethergill yng Ngogledd Swydd Efrog. Mae’n Bartner yn Nethergill Associates, ymgynghoriaeth rheoli busnes sy’n cynorthwyo ar hyn o bryd gyda dyfalu a rheoli ansicrwydd ffermio yn y dyfodol. Yn gyn-denant fferm ac yn rheolwr fferm, mae gan Chris bellach ddeng mlynedd ar hugain o brofiad rheoli busnes, llawer ohonynt yn niwydiannau amaeth a bwyd. Am dros ddeng mlynedd ar hugain o’r amser yma, roedd yn rheoli ei fusnesau ei hun.

Biog-GethinOwen

Mae Gethin Owen yn ffermio yn Nant-yr-Efail ger Abergele ar arfordir Gogledd Cymru gyda’i deulu, ac mae’n gyn-enillydd rhanbarthol gwobr Natur Ffermio’r RSPB. Mae’n ffermio 35 o fuchod sugno a 650 o famogiaid, ac mae hefyd yn tyfu ceirch gwanwyn a haidd, pys porthiant, erfin a meillion coch. Mae’r fferm yn cael ei rhedeg gan ddilyn egwyddorion traddodiadol amrywiaeth mewn gofod ac amser, gan geisio bod mor hunangynhaliol â phosibl i leihau costau mewnbwn. Mae Gethin yn credu’n angerddol y dylid creu cartref i fywyd gwyllt, gan ddangos y gall hyn fod o fuddiol hefyd i amaethyddiaeth a bod modd bod yn gynhyrchiol ac yn gynaliadwy ar yr un pryd.

1.30pm: Dosbarth Zoom Byw – Yoga i blaint

Ymunwch â Lorna a Melissa o Coed Lleol am sesiwn ioga i blant, gwisgwch ddillad cyfforddus a dewch â mat gyda chi os oes gennych chi un.  Cofrestrwch ar gyfer y sesiwn yma.

1.45pm: Fideo – Prosiect LIFE

Mae corsydd iach yn dod â manteision ardderchog i fywyd gwyllt a phobl. Maent yn helpu i fynd i’r afael â newid hinsawdd drwy storio symiau enfawr o garbon, maent yn gynefin i blanhigion ac anifeiliaid prin, ac yn lleoedd rhagorol y gall pobl ymweld â hwy i fwynhau’r awyr agored. Diben y prosiect pedair blynedd hwn yw gwella cyflwr saith o gyforgorsydd pwysicaf Cymru, gan adfer tua 690ha o fawndir.

2.00pm: Lawrlwythiad – Gweithgaredd i’r teulu

Codwch westy anhygoel i bryfed gan ddefnyddio deunydd ecogyfeillgar o’r ardd.

2.15pm: Blog Fideo – Ffermio a Byd Natur: Ffridd Ffantastig

Mae’r ffridd yn gynefin hynod, sy’n unigryw i Gymru. Ymunwch â Rhys ar y ffarm er mwyn darganfod mwy am bwysigrwydd amaethyddiaeth i gynnal y cynefin arbennig hwn (pssst…digon o glychau’r gog!)

2.30-3.30pm: Trafodaeth fyw – Gwrychoedd a Ffiniau: Pam mae angen i gynllun defnydd tir newydd gefnogi’r arwyr tawel hyn yng nghefn gwlad

Pam fod cynllun defnydd tir newydd angen cefnogi arwyr di-glod cefn gwlad? Trwy anelu at gynyddu gorchudd coed a gwrychoedd ac ar nifer o leiniau. Mae Coed Cadw yn credu y gall darpariaeth wedi’w dargedu ac ar fyrder fod o fudd i ffermwyr, ein cymunedau Cymreig a natur, o fewn argyfwng hinsawdd ac ecolegol.

Lawrlwythwch y cyflwyniad ‘Gwrychoedd ac Lleiniau’ yma

Biog-GeraintDavies

Cadeirydd, Geraint Davies – Wedi ffermio ger y Bala ers 22 mlynedd ac mae’n Aelod o Fwrdd Cyfoeth Naturiol Cymru.

Biog-JerryLangford

Jerry Langford – mae wedi gweithio i Ymddiriedolaeth y Coetir yng Nghymru ers blynyddoedd lawer, yn gyfrifol i ddechrau am gaffael a rheoli coetir yng Nghymru ac wedi hynny symud i mewn i ddatblygiad prosiect a gwaith materion cyhoeddus a rheoli’r tîm staff yng Nghymru tan 2018. Mae bellach yn eiriolwr polisi ac yn cydlynu gwaith dylanwadu allanol yng Nghymru. 

Biog-WillEvans

Will Evans – Ffermwr cig eidion ac amaethwr âr o Fangor Is-y-Coed, yng Ngogledd Ddwyrain Cymru. Mae’n cynhyrchu ac yn cynnal podlediad o’r enw Rock & Roll Farming, a ddechreuodd ym mis Mawrth 2017 gyda’r nod o arddangos amaethyddiaeth a’r bobl sy’n ymwneud ag ef i’r cyhoedd yn ehangach. Mae hefyd yn gyd-sylfaenydd eatfarmnow.com

Biog-KeithPowell

Keith Powell – Ffermwr mynydd o’r seithfed genhedlaeth a milfeddyg sy’n credu’n angerddol y gall cymuned ac economi wledig ffyniannus ddarparu nid yn unig bwyd ond hefyd yr enillion bioamrywiaeth, atal llifogydd ac atafaelu carbon sy’n ofynnol heddiw.

3.40pm: Blog Fideo – Ffermio a Byd Natur: Coed Caredig

Mae coed yn chwarae rôl hynod bwysig ar ffermydd. Rhys sydd yma i esbonio mwy, ac i drafod sut y gall ffermwyr gael eu hannog a gwobrwyo i blannu a rheoli coetiroedd.

3.45pm: Fideo – Afancod – datrysiad wedi’i seilio ar natur? 

Sut y gallai afancod fod yn rhan o adferiad gwyrdd i Gymru, helpu i adfer bioamrywiaeth a’u rôl mewn atebion sy’n seiliedig ar natur i’r argyfwng hinsawdd.

4.00-5.00pm: Trafodaeth fyw: Datrysiadau Ffermio Seiliedig ar Natur: Gwersi o Benrhyn Llŷn

Ymunwch â Partneriaeth Llŷn i ddarganfod y diweddaraf am eu prosiect Talu am Ganlyniadau. Gan weithio gyda ffermwyr tenant yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol, mae’r prosiect yn ceisio archwilio ffyrdd newydd o gefnogi ffermwyr i helpu natur i ffynnu ar eu ffermydd, ac i ddangos rhinweddau ffermio cynaliadwy, nid yn unig er budd natur, ond ar gyfer dyfodol tymor hir ffermio.

I wybod mwy o flaen llaw am y prosiect Talu am Ganlyniadau, cliciwch yma.

Biog-ArwelJones

Mae Arwel Jones yw Rheolwr Prosiect Partneriaeth Tirwedd Llŷn. Ei ddiddordebau a’i arbenigedd yw datblygu a gweithredu modelau busnes cynaliadwy sy’n ategu cryfderau ardaloedd gwledig, gan adeiladu gallu trwy drosglwyddo gwybodaeth a datblygu rhwydweithiau dysgu newydd er budd cenedlaethau’r dyfodol.

Biog-JanSherry

Mae Jan Sherry yn Uwch Reolwr PONT lle hi’n mae’n arwain ar fioamrywiaeth a chyngor am gynefinoedd. Yn flaenorol, bu Jan yn gweithio i Gyngor Cefn Gwlad Cymru (CCGC) ac yn ddiweddarach Cyfoeth Naturiol Cymru (CNC) am 15 mlynedd fel Ecolegydd Heathland ac yn ddiweddarach yn ymdrin â chynefinoedd ucheldir ehangach. Ar ôl gadael CNC cymerodd ei rôl PONT a hefyd sefydlu ei hun fel ymgynghorydd annibynnol.

Biog-HillaryKehoe

Mae Hilary Kehoe yn Uwch Swyddog Datblygu PONT ac mae’n Gadeirydd Rhwydwaith Ffermio Cyfeillgar i Natur Cymru. Mae Hilary Kehoe yn ffermio gyda’i theulu yn Tyddyn Isaf, ger Bangor, gan redeg mentrau gwartheg a defaid sy’n gweithio ar draws Ynys Môn a Gwynedd ar gyfer rheolaeth gadwriaethol.

Biog-Placeholder

Mae Carwyn Roberts yn denant yn Fferm Cwrt, sy’n eiddo i’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol, yn Llŷn

5.10pm: Blog Fideo – Ffermio a Byd Natur: Pori yn Rhagori

Ymunwch â Rhys ar y rhos, lle mae’r gwartheg yn creu amodau delfrydol ar gyfer bywyd gwyllt. Hoff o degeirianau? Dyma’r lle i chi!

5.15pm: Lawrlwythiad – Cynnal Natur a Ffermio yn Llŷn: Y prosiect Taliadau am Ganlyniadau

Trosolwg o brosiect Taliadau am Ganlyniadau Llŷn.

5.30pm: Fideo – Mae dolydd yn cyfrif

Taith o amgylch dol wrth ochr y mynydd yng Nghwm Elan

5.45pm: Lawrlwythiad – Carbon glas: pwysigrwydd moroedd Cymru wrth fynd i’r afael â’r newid yn yr hinsawdd

Mae astudiaeth newydd a gomisiynwyd gan Cyfoeth Naturiol Cymru wedi datgelu rôl bwysig ein moroedd a’n harfordiroedd o ran gwrthbwyso allyriadau carbon drwy storio llawer o garbon mewn amrywiaeth o gynefinoedd morol gwahanol. Mae llawer o bobl yn cysylltu storio carbon â chynefinoedd fel coetiroedd a mawndiroedd, ond mae cynefinoedd morol yn bwysig o ran storio “carbon glas”. Mae’r astudiaeth a gyhoeddwyd yn ddiweddar yn ymchwilio i gynefinoedd “carbon glas” yng Nghymru, o fflatiau rhynglanwol Afon Menai a morwellt Porth Dinllaen, i welyau’r sêr brau coesfain oddi ar arfordir Sir Benfro ac ehangder gwely’r môr sydd wedi’i orchuddio â thywod a graean, ymhellach o’r arfordir. Mae’r astudiaeth yn dangos bod amgylchedd morol Cymru yn cloi cyfanswm o garbon bob blwyddyn sy’n cyfateb i allyriadau blynyddol 64,800 o geir neu 115,400 o hediadau dwyffordd o Gaerdydd i Ynysoedd Canarïa. Mae’r astudiaeth yn darparu tystiolaeth bellach fod ein harfordiroedd a’n môr amrywiol yn chwarae rhan bwysig o ran helpu Cymru i fynd i’r afael â’r newid yn yr hinsawdd a gwarchod ein hamgylchedd naturiol ar gyfer cenedlaethau’r dyfodol.

Bydd yr adroddiad llawn yn cael ei gyhoeddi ar ein gwefan cyn bo hir. Fel arall, anfonwch e-bost at siobhan.vye@cyfoethnaturiolcymru.gov.uk i gael rhagor o wybodaeth.

6.00-6.30pm: Gweminar – Sut a ble y dylem ganolbwyntio gweithredu ar fawndiroedd Cymru i fynd i’r afael ag argyfwng natur a newid yn yr hinsawdd?

Trafodaeth am ddulliau a blaenoriaethau a mewnwelediad i’r hyn y mae Prosiect Cyforgorsydd Cymru LIFE yn gobeithio ei gyflawni yn ystod yr ychydig flynyddoedd nesaf.

Biog-PatrickGreen

Patrick Green – Rheolwr Prosiect, Cyforgorsydd Cymru LIFE, CNC – Patrick Green yw Rheolwr Prosiect CNC ar gyfer Prosiect Cyforgorsydd Cymru LIFE ac mae’n rheoli saith aelod o staff sy’n gweithio ar waith adfer, addysg ac ymgysylltu. Nod y prosiect yw adfer saith cyforgors bwysicaf Cymru.

Biog-Placeholder

Dr. Peter S. Jones – Prif Gynghorydd Arbenigol – Mawndiroedd, CNC – Dr Peter Jones yw Prif Gynghorydd Arbenigol CNC ar gyfer cynefinoedd mawndir, gyda ffocws cryf ar ddatblygu rhaglenni cadwraeth ac adfer ar gyfer mawndiroedd yng Nghymru.

6.45pm: Blog – Yn ein natur ni

Justin Albert, Cyfarwyddwr Ymddiriedolaeth Genedlaethol Cymru, ar y rhesymau pam ymdeimlo â byd natur yn dda i ni a’r amgylchedd.

6.55pm: Blog Fideo – Ffermio a Byd Natur: Gweirgloddiau Gogoneddus

Mae’n amhosib peidio a chael eich cyfareddu gan weirgloddiau. Yma, mae Rhys yn cymryd golwg fanylach ar y cynefin hynod hwn a’r holl fuddiannau mae’n ei gynnig, nid yn unig i fyd natur ond busnes y ffarm yn ogystal. A dyna ni felly wedi cyrraedd diwedd y daith…diolch am wrando!

7.00pm: Arddangosiad fideo – Green Squirrel 

Dysgwch sut i wneud finegr wedi’i drwytho a chreu eich chwistrell glanhau sitrws pwrpasol eich hun – lleihau plastig, arbed arian a rhoi cynnig ar lanhau gwyrdd!

7.30pm: Lawrlwythiad – Ail gysylltu â natur

Oeddech chi’n gwybod bod treulio amser gyda natur yn hybu eich cysylltiad â’r byd naturiol, a gall eich helpu i deimlo’n dda hefyd?

O 20 eiliad i 20 munud (neu hirach), dyma rai ffyrdd hawdd o dreulio amser gyda natur bob dydd, a gwneud hyn yn rhan o’ch patrwm dyddiol.

7.45pm: Blog – Gweirgloddiau Gwych Cymru

‘Cae Ysbyty’ – Gwarchod a chreu gweirgloddiau llawn blodau er ffyniant ein bywyd gwyllt, ein hamgylchedd a’n cymunedau.

8.00-9.00pm: Gweminar –  Pori er lles Cadwraeth – PONT

Cyflwyniad i bori er lles cadwraeth – pori da byw sy’n cwrdd ag amcanion cadwraeth natur. Bydd y weminar hon yn cynnwys yr holl gyngor y bydd ei angen arnoch i ddechrau a chynllunio’ch pori, gan gynnwys gofal anifeiliaid, deddfwriaeth, amseriadau ac ystyriaethau cynefin.

Biog-HillaryKehoe

Hilary Kehoe – Senior Development Officer – PONT
Mae Hilary Kehoe yn Uwch Swyddog Datblygu PONT ac mae’n Gadeirydd Rhwydwaith Ffermio Cyfeillgar i Natur Cymru. Mae Hilary Kehoe yn ffermio gyda’i theulu yn Tyddyn Isaf, ger Bangor, gan redeg mentrau gwartheg a defaid sy’n gweithio ar draws Ynys Môn a Gwynedd ar gyfer rheolaeth gadwriaethol.