Dydd Mawrth 21: Systemau Bwyd y Dyfodol

Bob dydd roedd gennym ddigonedd o weithgareddau i ymuno â nhw gartref ac ar-lein, gan gynnwys digwyddiadau i blant a theuluoedd, a thrafodaethau byw gyda’r rhai sy’n gwneud gwahaniaeth i ddyfodol Cymru.

Mae ein holl lawr-lwythiadau ar gael o hyd, a recordiwyd ein sesiynau byw ac maent ar gael i’w gwylio ar YouTube. Cliciwch ar y botymau wrth ymyl teitl y sesiwn i gael mynediad atynt.

10.00am: Croeso gan Gareth Wyn Jones

Biog-GarethWynJones

Gareth Wyn Jones
Yn enedigol o fynyddoedd hyfryd Carneddau yng Ngogledd Cymru, mae Gareth wedi byw ar hyd ei oes yn Ty’n Llwyfan, y llethrau gwyntog lle mae ei deulu wedi ffermio ers 350 o flynyddoedd. Heddiw mae’n byw yno gyda’i wraig a’i dri o blant.

11.00-12.00pm: Trafodaeth fyw: System Fwyd Cymreig ar gyfer Cenedlaethau’r Dyfodol

Wedi’i lansio ym mis Mawrth eleni, mae adroddiad ‘System Fwyd Cymreig ar gyfer Cenedlaethau’r Dyfodol’ a luniwyd gan y Sefydliad Ymchwil Lleoedd Cynaliadwy ym Mhrifysgol Caerdydd, a gomisiynwyd gan WWF Cymru, yn tynnu sylw at sut y dylai system fwyd integredig edrych yn unol â’r nodau a’r amcanion Deddf Lles Cenedlaethau’r Dyfodol. Gellir dadlau bod llawer o’r argymhellion o’r adroddiad hwn hyd yn oed yn fwy perthnasol nawr o ystyried pandemig COVID 19.

Bydd panel arbenigol yn archwilio canfyddiadau’r adroddiad, gan ystyried y cyd-destun cyfredol, ac yn trafod y ffordd orau i ddylunio system fwyd yng Nghymru sy’n gweithio law yn llaw â natur ac yn darparu lles ar gyfer cenedlaethau’r dyfodol.

Biog-AndyMiddleton

Cadeirydd:  Andy Middleton
Andy Middleton yn Brif Swyddog Archwilio Grwp TYF, yn gyn Gyfarwyddwr Anweithredol yn CNC, yn Bartner yn NOW Partners, yn Llysgennad B Corp ac yn ymddiriedolwr elusennau Canolfan One Planet a Chymunedau Amddiffyn y Ddaear.

 

Biog-KatiePalmer

Katie Palmer, Synnwyr Bwyd Cymru: Mae Katie yn Rheolwr Rhaglen i Synnwyr Bwyd Cymru.

Biog-GreameWilson

Graeme Wilson, Slade Farm Organics:  Mae Graeme yn ffermwr a thyfwr organig o Dde Cymru sy’n cefnogi ffermio cynaliadwy, sy’n darparu ar gyfer yr amgylchedd, y gymuned a’r ffermwr.

Biog-AngelinaBellamy

Dr Angelina Sanderson Bellamy, Sefydliad Ymchwil Mannau Cynaliadwy, Prifysgol Caerdydd:  Mae Angelina yn Gymrawd Ymchwil yn y Sefydliad Ymchwil Mannau Cynaliadwy.

Biog-TerryMarsden

Yr Athro Terry Marsden, Sefydliad Ymchwil Mannau Cynaliadwy, Prifysgol Caerdydd: Terry yw Cyfarwyddwr y Sefydliad Ymchwil Mannau Cynaliadwy yng Nghaerdydd.

Biog-ShaeBucklandJones

Shea Buckland-Jones, WWF Cymru:  Rheolwr Polisi Bwyd, Defnydd Tir a Natur yn WWF Cymru.

12.30pm: Blog – Ludivine Petetin – Brexit, Covid-19 a dyfodol bwyd a ffermio

Brexit, Covid-19 a dyfodol bwyd a ffermio.

12.45pm: Fideo – Gerald Miles – Dyfodol Bwyd

Yn y fideo ysbrydoledig hwn, mae Gerald Miles o Fferm Organig Gymunedol Caerhys yn trafod pwysigrwydd systemau bwyd cynaliadwy, lleol a’r berthynas ddofn a’r cariad sydd ganddo tuag at y tir.  

1.00pm: Fideo – Arddangosfa coginio – Sam & Shauna’s Big Cook out

Ymunwch a chogydd y BBC Sam a Shauna am arddangosfa coginio gan defnyddio cynnyrch lleol.

1.30pm: Blog – Maint Cymru 

Dyma flog gan Maint Cymru sy’n trafod sut gall yr hyn ‘da ni’n ei fwyta yng Nghymru arwain at ddatgoedwigo byd-eang.

Mae’r Comisiwn Bwyd, Ffermio a Chefn Gwlad yn lansio ei Adroddiad Cymru ‘Ein Dyfodol yn y Tir’, gan archwilio’r cyfleoedd a’r heriau a ddarperir gan fframwaith polisi Cymru i wneud cynnydd cyflymach tuag at arferion cynaliadwy, gan sicrhau fod amaethyddiaeth yn dod yn rym dros newid. Dan gadeiryddiaeth yr Athro Jane Davidson, bydd ein panel yn edrych ar rywfaint o’r gwaith blaengar sydd eisoes ar y gweill yng Nghymru, o newidiadau strwythurol i rai sy’n lleol iawn, gan ystyried sut y gallwn ni  sicrhau bod polisi’n arwain at fwyd iachach a mwy maethlon a fforddiadwy, sy’n nes at systemau ffermio cynaliadwy (gan gynnwys amaeth-ecoleg) ynghyd â phroses gynllunio i wneud penderfyniadau integredig ar gyfer defnydd tir.

Darllenwch yr adroddiad yma

Biog-JaneDavidson

Cadeirydd: Jane Davidson yw Arweinydd gwaith y Comisiwn Bwyd, Ffermio a Chefn Gwlad yng Nghymru.  Jane yw awdur #futuregen: Lessons from a Small Country.  Jane yw Dirprwy Is-Ganghellor Emeritws ym Mhrifysgol Cymru’r Drindod Saint David. Rhwng 2007 a 2011, roedd Jane yn Weinidog yr Amgylchedd a Chynaliadwyedd yng Nghymru lle cynigiodd ddeddfwriaeth i wneud cynaliadwyedd yn egwyddor trefniadol ganolog y llywodraeth; daeth Deddf Lles Cenedlaethau’r Dyfodol (Cymru) yn gyfraith yn 2015.  Mae Jane yn Gymrawd RSA, ac yn 2017 fe’i gwahoddwyd i ddod yn gyfadran wadd ar y rhaglen Addysg Weithredol ar gyfer Arweinyddiaeth Cynaliadwyedd ym Mhrifysgol Harvard.

Biog-DavidHenshaw

Syr David Henshaw – Cadeirydd Cyfoeth Naturiol Cymru
Cafodd Syr David ei eni a’i fagu yn Lerpwl, ac mae wedi byw yng Ngogledd Cymru ers nifer o flynyddoedd.  Cafodd ei urddo’n farchog yn 2004.  Mae llawer o’i yrfa wedi bod yn y sector cyhoeddus gyda rolau Prif Weithredwr yng Nghyngor Bwrdeistref Metropolitan Knowsley a Dinas Lerpwl a rol fel Uwch Gadeirydd yn y GIG. Mae Syr David hefyd wedi bod yn Gadeirydd a Chyfarwyddwr Anweithredol i nifer o sefydliadau cyhoeddus a phreifat eraill ac mae wedi cadw cyfres o rolau cynghori. Fe’i benodwyd yn Gadeirydd CNC ar 1 Tachwedd 2018.

Biog-AnnJones

Mae Ann Jones yn Gomisiynydd yn y Comisiwn Bwyd, Ffermio a Chefn Gwlad ac yn aelod gweithgar o SyM yn lleol, ffederasiwn a chenedlaethol.  Cafodd ei henwi ar y Rhestr Werdd gyntaf a ddyfarnwyd gan Gynulliad Cymru.  Ochr yn ochr â hyn, mae Ann a’i theulu yn rhedeg fferm cig eidion a defaid a busnes gosod eiddo yng nghesail mynyddoedd y Cambrian yn Llanddewi Brefi.

Biog-SuePritchard

Sue Pritchard (Prif Weithredwr: Comisiwn Bwyd, Ffermio a Chefn Gwlad. 

Gyda dros 25 mlynedd o brofiad fel ymchwilydd, awdur ac ymgynghorydd yn arwain newid mewn systemau cymdeithasol cymhleth.  Ochr yn ochr â hyn mae Sue yn rhedeg fferm da byw yn Sir Fynwy

Biog-PamMason

Pamela Mason 

Biog-PatrickHolden

Patrick Holden

3.30pm: Fideo – Be ma llai o gig ond o well ansawdd yn golygu i Gymru

Bugail Eryri Teleri Fielden ar ffermio natur-gyfeillgar a beth mae llai o gig, ond cig o ansawdd da yn ei olygu i Gymru.

Mae Teleri Fielden yn ffermwr ac yn rheoli Llyndy Isaf, fferm ucheldir 600 erw yr Ymddiriedolaeth Genedlaetho yn Eryri.

Daeth Teleri yfel y pumed ysgolhaig ffermio i Llyndy Isaf ym mis Medi 2017.  Sefydlwyd yr ysgoloriaeth yn 2012 gan yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol mewn partneriaeth â Chlwb Ffermwyr Ifanc Cymru (CFfI), i gefnogi’r genhedlaeth nesaf i ffermio trwy helpu ffermwyr ifanc fagu profiad ymarferol o reoli fferm sy’n gyfeillgar i natur, gyda chymysgedd o ddefaid a gwartheg.

Byddwch yn greadigol gyda rhai bychain yn ein plith yn y gegin gyda rhai o’r ryseitiau yma ar thema natur.

Bisgedi Adar
Malwod Crwst
Malws Melys (Marshmallow) meddal

4.00-5.00pm: Trafodaeth fyw: Tynnu Tir v Rhannu Tir – Jane Davidson yn Cadeirio

Trafodaeth ar sut y gellir rhannu tir, gan bontio’r bwlch rhwng gwahanol fuddiannau defnydd tir (gan gynnwys adfywio amaethyddol, bywyd gwyllt ac ecosystem, tai a hamdden a thwristiaeth) tuag at ddeall sut y gall tir sicrhau budd i lawer.

Biog-JaneDavidson

Cadeirydd: Jane Davidson yw Arweinydd gwaith y Comisiwn Bwyd, Ffermio a Chefn Gwlad yng Nghymru.  Jane yw awdur #futuregen: Lessons from a Small Country.  Jane yw Dirprwy Is-Ganghellor Emeritws ym Mhrifysgol Cymru’r Drindod Saint David. Rhwng 2007 a 2011, roedd Jane yn Weinidog yr Amgylchedd a Chynaliadwyedd yng Nghymru lle cynigiodd ddeddfwriaeth i wneud cynaliadwyedd yn egwyddor trefniadol ganolog y llywodraeth; daeth Deddf Lles Cenedlaethau’r Dyfodol (Cymru) yn gyfraith yn 2015.  Mae Jane yn Gymrawd RSA, ac yn 2017 fe’i gwahoddwyd i ddod yn gyfadran wadd ar y rhaglen Addysg Weithredol ar gyfer Arweinyddiaeth Cynaliadwyedd ym Mhrifysgol Harvard.

Biog-SuePritchard

Sue Pritchard (Prif Weithredwr: Comisiwn Bwyd, Ffermio a Chefn Gwlad.  Gyda dros 25 mlynedd o brofiad fel ymchwilydd, awdur ac ymgynghorydd yn arwain newid mewn systemau cymdeithasol cymhleth.  Ochr yn ochr â hyn mae Sue yn rhedeg fferm da byw yn Sir Fynwy

Biog-AliciaMiller

Mae Alicia Miller  yn rhedeg cwmni Troed y Rhiw Organics, sef fferm garddwriaeth yng ngorllewin Cymru gyda’i gŵr Nathan Richards.  Mae hi hefyd yn olygydd yn Sustainable Food Trust.    Mae Alicia yn aelod o’r grŵp llywio Cynhadledd Gwir Fwyd a Ffermio Cymru ac mae’n rhan o’r tîm Maniffesto Bwyd Cymru.

Biog-MarkLea

Mark Lea (Green Acres Farm, Swydd Amwythig).  Mae Mark yn gweithio’n agos efo’r Fforwm Grawn Cymru.  Mae Mark yn Gyfarwyddwr Organic Arable ac yn rhan o ddau brosiect ymchwil, Living Mulch and LiveWheat syn cael ei reoli gan yr Organic Research Centre@GreenAcres Farm ydi enw Mark ar y gwefannau cymdeithasol.

Biog-EricaThompson

Mae Erica Thompson yn rhan o Rhiw Las, Datblygiad Un Blaned o bedwar tyddyn a gafodd ganiatâd cynllunio yn 2016.  Mae Erica hefyd yn cadeirio Cyngor One Planet, sefydliad gwirfoddol sy’n ymroddedig i gefnogi a hyrwyddo Datblygiad Un Blaned yng Nghymru a thu hwnt.

Biog-ChrisBlake

Mae Chris Blake wedi treulio’r degawd diwethaf yn cefnogi ymatebion y gymuned i newid yn yr hinsawdd.  Fel Cyfarwyddwr sylfaenwr ddau fenter gymdeithasol The Green Valleys ac Community Energy Wales mae wedi bod yn flaenllaw ym maes ynni  adnewyddol yn y gymuned. Yn ddiweddar mae wedi bod yn arwain y rhaglen Skyline gan ddarparu stiwardiaeth gymunedol ar diroedd cyhoeddus yng Nghymoedd De Cymru. Mae hefyd yn aelod o Fwrdd Cyfoeth Naturiol Cymru.

5.15pm: Fideo – Gymdeithas Cadwraeth Forol

Darganfyddwch sut y gallwch chi wneud dewisiadau bwyd môr cynaliadwy yn hawdd trwy ddefnyddio Ap Canllaw Pysgod Da y Gymdeithas Cadwraeth Forol.

5.30pm: Fideo – Cynhadledd Gwir Fwyd a Ffermio Cymru gyda Maniffesto Bwyd Cymru

Dylai Adferiad Gwyrdd Cymreig fod yn cynnwys pawb ac yn gweithio er lles pawb. Rydym wedi gofyn i unigolion sydd yn rhan o’r gymuned fwyd a ffermio ar draws Cymru  am eu sefyllfa heddiw ac hefyd gofyn iddynt rannu ychydig am eu syniadau hwy o beth fydddai system fwyd da a beth sydd ei angen er mwyn gwireddu hynny.

6.00-7.00pm: Trafodaeth Fyw: O’r Fferm i’r Fforc

Mae argyfwng Covid-19 wedi herio’r ffordd rydym yn meddwl am ein system fwyd.  Mae wedi tynnu sylw at bwysigrwydd bwyd a ffermio lleol mewn cysylltiad â natur.

Ymunwch â ni i glywed gan 4 ffermwr a fydd yn cynnig mewnwelediad i’w mentrau fferm i fforc a phwysigrwydd ffermio sy’n gyfeillgar i fyd natur.

Biog-HillaryKehoe

Cadeirydd: Hilary Kehoe
Mae Hilary Kehoe yn Uwch Swyddog Datblygu yn PONT ac mae’n Gadeirydd Rhwydwaith Ffermio Cyfeillgar i Natur Cymru. Mae Hilary Kehoe yn ffermio gyda’i theulu yn Tyddyn Isaf, ger Bangor, yn rhedeg mentrau gwartheg a defaid sy’n gweithio ar draws Ynys Môn a Gwynedd ar gyfer rheoli cadwraeth.

Biog-PollyDavies

Polly Davies 
Mae Polly Davies yn ffermio ar fferm tenantiaid organig cymysg yn Slade Farm Organics, St Brides Major De Cymru. Mae’r fferm yn canolbwyntio’n gryf ar fwyd lleol ac mae ganddi ardd lysiau i dyfu bwyd i’r gymuned leol ac mae hi’n darparu cig cynaliadwy o ansawdd uchel trwy eu cynllun bocs.  Mae Polly hefyd yn angerddol am gynyddu cynnyrch fferm yn ecolegol a gwell agronomeg organig.

Biog-GeraldMiles

Gerald Miles
Mae Gerald Miles yn ffermio Amaethyddiaeth Gymunedol Organig Caerhys ychydig i’r gogledd o Tŷ Ddewi ar gyrion darn mwya’ gorllewinol Cymru.  Mae Cae Rhys yn gynllun amaethyddol sy’n cael ei redeg a’i chefnogi ar gyfer y gymuned leol, lle mae aelodau’n rhannu bwyd organig blasus sy’n cael ei dyfu mewn partneriaeth â ffermwyr lleol.

Biog-EmmaDouglas

Emma Douglas 
Magwyd Emma Douglas ar Benrhyn Gŵyr ac mae’n parhau i gynorthwyo gyda rhedeg buches fach o wartheg Cymraeg Duon a cheffylau ar y fferm deuluol.  Mae Emma yn pori’n cadwraethol gyda’i gwartheg Dexter a merlod ei hun ac mae’n rhedeg ei busnes bach llwyddiannus Gower Meadow Beef.  Emma yw Swyddog Datblygu Rhanbarthol De Cymru yn PONT.

Biog-SamKenyon

Sam Kenyon 
Mae Sam Kenyon yn ffermio geifr a defaid ar Fferm Glan Llyn, Llanelwy. Mae Sam yn angerddol am fywyd gwyllt ac, ynghyd â’i gŵr Alex, mae’n gweithio i wella iechyd a bioamrywiaeth y buarth, y caeau a’r coetir calchfaen hynafol.  Bob mis maent yn cynhyrchu bocsus o gig gafr blasus braster isel, yn eu dosbarthu trwy’ gogledd Cymru ac hefyd yn ei werthu yn y siop fach ar y fferm.